Baas in eigen buik 2.0
Waarom de overheid alle tijd neemt voor vrouwenveiligheid, maar ineens wél heel dringend in je baarmoeder wil kijken.
Lieve lezer van Onder de Loeb,
Welkom bij alweer de vierde premium-editie! Iets later dan je van mij gewend bent, op de maandag in plaats van de vrijdag. Ik ben momenteel op vakantie in Zuid-Frankrijk en een peuter van 2 jaar en 5 maanden heeft precies de leeftijd waarop het heel moeilijk blijkt om je als moeder even af te zonderen om een Substack te schrijven.
Inmiddels zijn er al 190 mensen betaald abonnee geworden (binnen een maand!) dus de 200 betalende leden komen in zicht. Waarom mensen de stap naar betaald zetten? Betalend lid Lissy schreef dit bij haar aanmelding:
“Het is fantastisch hoe jij woorden en logica geeft aan het door mij ervaren ongemak om als vrouw te manoeuvreren in een wereld die door (en voor) mannen is gemaakt.”
En Richard voegde daaraan toe:
“Ik doe mee. Ik kan me als man zijnde moeilijk verdiepen in dit onderwerp door naar Johan Derksen te kijken tenslotte.”
Wil je mijn onafhankelijke feministische werk en missie steunen om de gendergelijkheid in Nederland te vergroten doormiddel van de juiste informatie en deep dives die andere media laten liggen? Word dan betaald lid van Onder de Loeb. Een abonnement kost 10 euro per maand, maandelijks opzegbaar, of 100 euro per jaar.
(Tip: heb je in je werk te maken met gendergelijkheid, diversiteit of inclusie? Vraag bij je werkgever of een abonnement op Onder de Loeb als vakliteratuur of opleidingskosten kan worden gedeclareerd, bij veel organisaties is dat mogelijk.)
Liever eenmalig steunen? Koop dan mijn boek Fopfeminisme, waarin ik het Nederlandse sprookje van gendergelijkheid fileer:
Tijd voor de actualiteit. Toen ik het nieuws van de week op een rij zette, zag ik steeds dezelfde beweging: rechten en bescherming die er op papier al zijn, maar in praktijk niet geleverd worden. Wat dat te maken heeft met de vraag waarom Nederlandse vrouwen 'te weinig' kinderen krijgen, lees je in de deep dive. Ik waarschuw alvast: de overheid is watching your uterus.
De week Onder de Loeb: het nieuws vanuit feministisch perspectief
1. Hoe de abortustermijn die al 42 jaar hetzelfde is opeens omstreden werd
Het kan je niet ontgaan zijn: er ontstond afgelopen week grote ophef over het Amsterdamse OLVG, dat verkent of het abortus tussen de 22e en 24e zwangerschapsweek bij een sociale indicatie kan gaan aanbieden. De SGP schreef dat het “ingrijpende abortusverruiming wil voorkomen”, en de Christen Unie zegt dat “als het gaat om de bescherming van ongeboren leven de grens alleen maar lijkt te moeten worden afgebroken”. Maar klopt deze framing wel?
Even de feiten op een rij. De Wet afbreking zwangerschap, aangenomen in 1981 en van kracht sinds 1984, staat abortus toe tot precies die grens van 24 weken, ongeacht of de reden voor de abortus nu sociaal of medisch is, waar nu zoveel ophef over is ontstaan.
Maar de praktijk is al veertig jaar anders dan de wet. Omdat abortusklinieken uit veiligheidsoverwegingen een harde grens van 22 weken aanhouden (er zit twee weken spelen in de zekerheid over de zwangerschapstermijn), zijn vrouwen daarna aangewezen op het ziekenhuis. En daar wringt de schoen: ziekenhuizen durven of willen deze zorg bijna nergens aan te bieden.
Het gaat om een heel kleine groep vrouwen: in 2024 waren er 331 abortussen die plaats vonden tussen de 22ste en 24ste week. Hoeveel daarvan een medische noodzaak hadden, is niet bekend. De vrouwen die in deze periode een abortus ondergaan zonder medische noodzaak, verkeren volgens gynaecoloog Sanne van der Kooij, die een interview gaf aan Trouw, vaak in uiterst kwetsbare situaties, zoals zeer laat ontdekte zwangerschappen door onregelmatige bloedingen of het uitblijven van een groeiende buik, of extreme thuissituaties. Omdat er nu geen goede zorg voor deze vrouwen beschikbaar is moeten zij vaak noodgedwongen uitwijken naar het buitenland.
Na de ophef bracht het OLVG een glasheldere verklaring uit: er is geen sprake van een ‘pilot’ of een medisch experiment. Het ziekenhuis verkent simpelweg hoe deze bestaande, al 42 jaar volkomen legale zorg beter kan worden georganiseerd. Geen verruiming van de wet dus, maar simpelweg pogingen om eindelijk uit te voeren wat de wet al decennia voorschrijft.
Binnen een dag stond het debat als verwacht in brand. SGP en PVV stelden Kamervragen, de SGP overweegt een initiatiefwet, en de wettelijke termijn zelf werd in plotselinge paniekkoppen ‘omstreden’ genoemd. Het debat werd direct gekaapt door de conservatieve garde die abortus het liefst vandaag nog verbiedt. Ze spinden het OLVG-initiatief alsof het om een griezelige, nieuwe praktijk ging, terwijl niemand het meer had over de kern van het probleem: waarom een kleine groep vrouwen met een wettelijk recht op zorg dat recht in de praktijk niet kunnen verzilveren.
Dit is een beproefd politiek mechanisme. Wanneer je wilt tornen aan een recht zonder de wet openlijk te hoeven veranderen, hoef je het recht niet eens af te schaffen. Je zorgt er simpelweg voor dat de uitvoering in de praktijk nergens meer mogelijk is. En zodra een ziekenhuis dan eindelijk opstaat om dat achterstallige onderhoud te verrichten, schreeuw je moord en brand dat de grenzen worden opgerekt. Zo houd je de wet op papier intact, terwijl je hem in de praktijk feitelijk monddood maakt.
Overigens merk ik in mijn eigen omgeving dat er best wel wat mensen zijn die pro-abortus en zelfbeschikkingsrecht van vrouwen zijn, maar toch ook moeite hebben met het afbreken van een zwangerschap na 22 weken zonder een medische noodzaak. Psychiater Esther van Fenema schreef hier een goede column over in de Telegraaf. Hoe denken jullie hierover? Laat het weten in de comments.
Bron: Reactie OLVG, 14 juli 2026. Het Parool, 14 juli 2026. NVOG over de ‘lacune tussen wet en praktijk’. NL Times over het IGJ-verzoek uit 2021. Kamervragen SGP. Kamervragen PVV. RD over de mogelijke SGP-initiatiefwet. NPV-petitie. Fiom, wet- en regelgeving abortus.
2. Bescherming tegen vrouwelijke genitale verminking komt er ‘begin 2027’
Nieuwsuur berichtte over het verhoogde risico op vrouwelijke genitale verminking (vgv) in de zomervakantie, wanneer meisjes worden meegenomen naar het land van herkomst van hun ouders. Volgens Kennisinstituut Pharos zijn in Nederland ruim 43.000 meisjes en vrouwen genitaal verminkt en lopen er nog eens circa 2.600 een reëel risico. Het ministerie van Justitie en Veiligheid onderzoekt of Nederland een Brits type beschermingsbevel kan invoeren om paspoorten in te nemen bij risicogevallen. Het antwoord van het kabinet? Dat komt "begin 2027".
SP-Kamerlid Sarah Dobbe lanceerde een uitgebreid actieplan omdat het Haagse getreuzel haar de keel uithangt: "Het kabinet wil dan verkennen om te onderzoeken. Dat schiet natuurlijk niet op". Zij wil direct een meldplicht voor professionals bij risico, ruimere mogelijkheden voor een uitreisverbod én gratis hersteloperaties vanuit de basisverzekering zonder eigen risico (waar slachtoffers nu nog duizenden euro's voor neertellen).
Meisjesbesnijdenis is in Nederland al sinds 2014 expliciet strafbaar als zware mishandeling met celstraffen tot twaalf jaar. Er is in al die tijd nog nooit iemand voor veroordeeld. De Kamer neemt ambtelijke motie op motie aan, het kabinet belooft verkenningen, en intussen draaien de slachtoffers op voor de rekening van hun eigen herstel. De straffen staan stoer op papier, maar zolang Den Haag blijft verkennen, verandert er in de praktijk niks.
Bron: NOS Nieuwsuur, 16 juli 2026. Pharos, risico tijdens zomervakantie. Telegraaf, Uitreisverboden bij risico, meldplicht voor professionals en gratis hersteloperaties: plan moet genitale verminking voorkomen, 27 juli 2026.
3. Vijftig meldingen bij de Sloterplas, geen camera’s
De Amsterdamse politie registreerde dit jaar al vijftig meldingen van vrouwen die zijn lastiggevallen rond de Sloterplas – een akelige eind op weg richting het totale aantal van 87 meldingen in heel 2025. Dat schreef burgemeester Halsema op 16 juli in antwoord op raadsvragen. De maatregelen tot nu toe? Extra handhavers, straatcoaches, politie te paard en drones. Maar vast cameratoezicht wordt afgewezen: dat zou volgens de politieanalyse niet effectief zijn omdat het te verspreid is, en juridisch mogen vaste camera’s pas als ‘lichtere middelen niet volstaan’.
De gemeente noemt de stijgende cijfers ‘zorgwekkend’, maar het echte probleem is de volgorde van de politiek: eerst stapels meldingen verzamelen en bewijzen dat er een ‘hotspot’ is, en pas daarna ingrijpen. Drones en paarden worden de straat op gestuurd, maar of die daders op fatbikes ook maar iets indruk inboezemen is onbekend — er is geen enkele effectmeting. Vast cameratoezicht wordt tegengehouden door juridische mazen en het subsidiariteitsbeginsel.
Kort gezegd: vrouwen die langs de Sloterplas worden lastiggevallen, betast of achtervolgd, moeten wachten op de papierwinkel. De overheid kiest niet uit onverschilligheid voor stilstand, maar verschuilt zich achter een procedureel correct protocol. En intussen wachten de vrouwen.
Bron: AT5, 16 juli 2026. De Westkrant, 17 juli 2026.
4. De Disney-verdediging: vrouwen wapenen zich met auteursrecht tegen stiekem filmen
Op Instagram delen vrouwen massaal een verdedigingstactiek tegen stiekem gefilmd of gelivestreamd worden, bijvoorbeeld met de nieuwe Meta glasses waarbij je niet kunt zien of je gefilmd wordt: ga heel hard een Disney lied zingen of zet een Disney liedje aan op je telefoon. De agressief bewaakte auteursrechten zorgen er dan voor dat de beelden bij het uploaden of livestreamen door de copyrightfilters van YouTube, TikTok en Meta worden geblokkeerd, gedempt of gedemonetiseerd.
Het zegt alles over de wereld waarin we leven dat je Mickey Mouse nodig hebt om jezelf te beschermen tegen stiekeme gluurders op straat. Grote techbedrijven en entertainmentgiganten hebben hun auteursrechten keihard dichtgetimmerd; vrouwen die ongevraagd op iemands livestream belanden kunnen daar juridisch pas achteraf tegen optreden. Mickey beschermt je direct. De wet komt pas als het al te laat is.
Vier berichten, met vier verschillende snelheden, maar toch telkens dezelfde reflex. Overal is sprake van vertraging, uitzonderingen of procedureeel getreuzel. Een abortusgrens die al 42 jaar in de wet staat, wordt plotseling behandeld alsof hij gisteren in een achterkamer is bedacht. De bescherming van jonge meisjes tegen genitale verminking wordt doodleuk doorgeschoven naar begin 2027. Vrouwen die rond de Sloterplas worden lastiggevallen krijgen geen camera’s maar drones en een stapel papierwerk. En voor je digitale privacy moet je tegenwoordig heel hard Hakuna Matata zingen omdat de wet je anders niet beschermt.
Maar er is één klok die wél op maximale snelheid tikt. Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd: de biologische klok van jonge vrouwen. Althans: dat willen overheden ons doen geloven. Al die trage, geduldig tikkende klokken rond fysieke veiligheid en bescherming springen ineens in de alarmstand bij de vraag: waarom krijgen vrouwen (er zijn toch twee mensen nodig om een kind te maken, of heb ik niet goed opgelet bij biologie?) zo weinig kinderen?
In de Deep Dive van deze week ontleed ik deze hypocriete paniek. Deze zomer krijgt elke Franse 29-jarige een staatsbrief over vruchtbaarheid op de mat, en Nederlandse artsen willen nu ineens ook hier een landelijke campagne. Maar waarom gaat de aandacht in die brief, in die campagnes, en in de hele politieke paniek toch vooral over één lichaam?
Achter de betaalmuur leg ik je uit waarom al die campagnes kansloos zijn, want Nederlandse vrouwen zijn allang ergens mee begonnen. Zonder spandoeken, zonder woordvoerder, maar onmogelijk te stoppen met een folder.
Wil je de volledige analyse lezen? Word dan betalend lid van Onder de Loeb. Je ontvangt elke vrijdag naast het gratis nieuws van de week ook de verdiepende essays over actualiteit, beleid, politiek en media, plus persoonlijke verhalen die je nergens anders leest. Een lidmaatschap kost 10 euro per maand (elke maand opzegbaar) of 100 euro per jaar. Betalende lezers maken het mogelijk dat Onder de Loeb kan bestaan en dat ik dit werk kan blijven doen.
